فيگوئروآ ( مترجم : غلام رضا سميعى )

56

سفرنامه دن گارسيا دسيلوا فيگوئروآ ( سفير اسپانيا در دربار شاه عباس اول ) ( فارسى )

گفتيم بادگير از چهار طرف باز و توخالى است و درون آن فقط از حجراتى كه از آنها سخن گفتيم تشكيل شده است . دو پهلوى ديگر كه خيلى عريض نيستند و پشت به يكديگر بسوى شرق و غرب قرار گرفته‌اند جز با يك محور از يكديگر جدا نشده‌اند و بدين ترتيب سراسر اين دو بدنه دو حجرهء خالى بسيار بزرگ را تشكيل مىدهند كه همانطور كه گفته‌ايم حجم هريك دو يا سه پاى مربع است . بنا بر اين هر چهار پهلو يا بدنهء بادگير از جلو باز و از پشت بسته است . باد از هريك از اين بدنه‌ها وارد بادگير مىشود و چون نه از بالا و نه از عقب راهى براى خروج ندارد ناگزير با فشار به سوى پائين ، يعنى داخل آپارتمان ، سرازير مىشود . دستگاه نيز به همين منظور ساخته شده است . اين بادگيرها معمولا با همان تشكيلات درونى در طول ديوار اطاقها به طرف پائين - البته در قسمت باريك ديوار و تا نيمهء آن - ادامه مىيابند . هرچه بادگير مرتفع‌تر باشد اطاقهاى بيشترى را خنك مىكند و هواى اطاقى كه از همه پائين‌تر است خنك‌تر است . اين دستگاه چيزى قابل ملاحظه و تحسين برانگيز است زيرا هرچه هم باد كم باشد در اطاقى كه بادگير بدان راه دارد خنكائى مطبوع احساس مىشود و تنفس را براى ساكنان آسان مىكند - بطورى كه بدون وجود اين بادگيرها زندگانى در هرمز غيرممكن است . اين نوع وسيله يا درمان را براى خنك شدن هنگام روز به كار مىبرند اما براى گرماى شديدى كه از نيمهء ماه مه تا آخر سپتامبر يا آغاز اكتبر در سراسر شب حكمفرماست ، بمحض غروب كردن آفتاب ، ناگزير به پشت بامها پناه مىبرند . معمولا بمحض ناپديد شدن خورشيد در افق ، هيچ موجود زنده‌اى زير سقفها باقى نمىماند و همهء جانداران - حتى سگها و گربه‌ها مقدم بر انسانها - به پشت بامها پناه مىبرند تا از هواى صاف و خنك استفاده كنند . و بمحض آنكه خورشيد دميدن آغاز مىكند همگى به دنبال سايه از پشت بامها به پائين مىخزند . مادام كه گرماى شديد ادامه دارد گروه مردمى كه براى گذرانيدن شب به پشت بامها رفته‌اند شهرى